Երեքշաբթի, 02 Սեպտեմբեր 2014

Անդրանիկ (Օզանեան, 1865-1927). Ժողովուրդի՛ հերոսը՝ անպարտելի ֆետային եւ հանճարեղ զօրավարը

ՏպելԷլ.փոստ

Դասաւորում - Յուշատետր


- Խօսեցաւ ինծի ան եւ իր բառերը իրարու ետեւէ եւ կարգ առ կարգ
Խիստ էին եւ քաղցր եւ ճշմարիտ եւ քինախոյզ եւ առնական...
«Ոտքի՛ կեցիր այն ատեն, եղբայրացի՛ր խումբերուս ու մրրկուէ՛ անոնց հետ,
Որովհետեւ գիտցիր որ այս զոհաբերումի, ընդվզումի եւ յոյսի օրերուն
Մեր ամէն մէկուն համար անկողնի մէջ հոգի տալը վատութիւնն է վատութիւններուն»...


Սիամանթօ

Անդրանիկի փառքն ու ողբերգութիւնը խտացնող մեծն Սիամանթոյի այս դիպուկ վկայութեամբ կը սկսինք մեր ժողովուրդի՛ հերոսին՝ դաշնակցական անպարտելի ֆետայիին եւ հայկական ազատամարտի հանճարեղ զօրավարին նուիրուած յուշատետրի այս էջը։
Սասնոյ լեռներուն վրայ քաջարի, գաղափարապաշտ ու անպարտելի դաշնակցական ֆետայիի հերոսական կերպարը մարմնաւորեց Անդրանիկ եւ իր կենդանութեան իսկ, իբրեւ առասպելատիպ արծիւ, պաշտամունքի առարկան դարձաւ մեր ժողովուրդին։ Ժողովրդայի՛ն հերոսի իր փառքը աւելիով ճառագայթեց, երբ ռազմական ղեկավարի իր հանճարով ճակատամարտներ պսակեց յաղթանակով՝ Պալքաններէն մինչեւ Հայաստան եւ Անդրկովկաս։
Իր ժամանակի հայոց նորահաս սերունդները ի զէն մղող եւ ռազմի մէջ յաղթանակէ յաղթանակ առաջնորդող Անդրանիկի անպարտելիութիւնը նաեւ աղբիւրը դարձաւ իր ողբերգութեան, որովհետեւ ճակատագիրը զինք զրկեց դիւցազուններու բնորոշ վերջին փառքէն՝ կռուի մէջ մարտիրոսանալու դափնեպսակէն.- Հայ ժողովուրդի՛ հերոսը իր բոցավառ աչքերը առյաւէտ փակեց հեռաւոր Ամերիկայի մէջ, հասարակ մահկանացուի պէս անկողին ինկած...
Այսօր՝ Փետրուար 25ին, մեր ժողովուրդը կը նշէ ծննդեան տարեդարձը նոր ժամանակներու իր դիւցազնական հերոսին՝ անկրկնելի Անդրանիկին։
1865ի այս օրը, Արեւմտահայաստանի Շապին Գարահիսար գիւղաքաղաքին մէջ, արհեստաւոր Թորոս Օզանեանի յարկին տակ, լոյս աշխարհ եկաւ Անդրանիկ անունով հայ մանուկ մը, որ ճակատագրուած էր իր կեանքով ու անձով, գործով ու հաւատամքով անջնջելի դրոշմ դնելու հայոց նորագոյն պատմութեան ամէնէն բախտորոշ ժամանակաշրջանին վրայ՝ դառնալով գերեվարեալ հայ ժողովուրդին ինքնալքութեան մռայլ երկնակամարը լուսաւորող եւ անվեհեր մարտունակութեամբ ջերմացնող անմար աստղ մը։
Աւարտելով իր ծննդավայրի «Մուշեղեան» վարժարանը՝ Անդրանիկ պատանի տարիքէն նետուեցաւ կեանքի ասպարէզ։ Արեւմտեան Հայաստանի հայութեան վիճակուած օրապահիկ ապահովելու դժուարին պայմաններուն բերմամբ, Անդրանիկ իր կարգին 1884ին պանդուխտ գնաց Պոլիս, ուր հիւսն աշխատաող հայ երիտասարդին առջեւ բացուեցաւ ազգային-յեղափոխական տրամադրութիւններու ալեկոծման ու բորբոքման բուռն աշխարհ մը։
Ուժեղ մարմնով եւ առնական տեսքով Անդրանիկի համար արդէն ճշդուած էր իր կեանքի ուղին՝ հրաժարիլ անձնական կեանքէ եւ բոլոր ուժերով նուիրուիլ Երկրի բազմաչարչար հայութեան ազգային ազատագրութեան պայքարին։
Իր կենդանութեան արդէն առասպել դարձաւ Անդրանիկ։ Տակաւին դաշնակցական շարքային ֆետայի՝ Անդրանիկի քաջագործութեանց հռչակը տարածուեցաւ հայաշխարհով մէկ։ Յատկապէս իր խմբապետին՝ Աղբիւր Սերոբի դաւադրական գլխատումին վրէժը լուծելու իր յանդուգն քայլով (Գէորգ Չաւուշի եւ Սպաղանաց Մակարի հետ միասին), Քաջ Անդրանիկ արդարօրէն դարձաւ առանցքը բերնէ-բերան տարածուող ազգային-յեղափոխական մեր երգերուն։
Այդ պատճառով ալ, երբ յետադարձ հայեացքով կը փորձենք խտացնել Անդրանիկի տեղն ու դերը հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ, յատկապէս Հայաստանի ու հայութեան ազգային¬պետական վերականգնումը նուաճելու մեծ պայքարին լուսարձակին տակ, Անդրանիկին արդարօրէն շնորհուած «խմբապետ»ի, «հայդուկապետ»ի, «Փաշա»յի, «հրամանատար»ի եւ «զօրավար»ի տիտղոսներէն վեր, յաղթահասակ կþերեւայ Դաշնակցական Մարտիկի եւ Ազգային Հերոսի անոր կրկնակի մեծութիւնը։
Անդրանիկի առասպելական կերպարն ու Աւանդը կարելի չէ ամբողջական հաշուեկշռի արժանացնել, առանց հետեւողականօրէն լուսարձակի տակ պահելու այդ երկուքին՝ Դաշնակցական Ֆետայիի եւ Ազգային Հերոսի փոխ-ազդեցութեան ու փոխ¬հարստացման կարմիր թելին, որ տիրական առանձնայատկութիւնը եղաւ անոր փոթորկայոյզ կեանքին։
Անդրանիկի մարտական գործունէութեան եւ հերոսական քայլերուն գլխաւոր հանգրուանները, իրենց սոսկ թուարկումով անգամ, անվիճելի կը դարձնեն գաղափարական պորտակապը Անդրանիկին եւ Դաշնակցութեան միջեւ.
- 1904ի Սասնոյ երկրորդ ապստամբութեան ղեկավարումը,
- 1907էն ետք Պուլկարիա հաստատուիլն ու Հ.Յ.Դ. Չորրորդ Ընդհանուր Ժողովի որոշումով ահաբեկչական-ցուցական խորհուրդի անդամ ընտրութիւնն ու Դաշնակցութեան Զինուորական վարժարանի կազմակերպումը,
- 1912ին Պալքանեան պատերազմին հայկական ջոկատի հրամանատարի պատասխանատուութեամբ մասնակցութիւնը,
- 1914ին Կովկաս տեղափոխուիլն ու Հայ Կամաւորական Շարժման գլուխը անցնիլը, իբրեւ Առաջին Կամաւորական գունդի հրամանատարի մղած հերոսական կռիւները եւ, 
- Հայաստանի անկախութիւնը կերտող հերոսամարտերուն յաղթական մասնակցութիւնը
- Հայաստանի Հանրապետութեան տարիներուն Զանգեզուրի պաշտպանութեան համար մղած կռիւները
Բոլորն ալ փառահեղ օղակներն են այն անքակտելի շղթային, որ Անդրանիկ անունը անքակտելիօրէն կապեց հայ ժողովուրդի պատմական ոգորումի այդ բախտորոշ հանգրուանը ղեկավարող Դաշնակցութեան հետ։
Անուս էր Անդրանիկ, բայց Հայկական Ազատամարտի մեծ դպրոցէն անցաւ՝ արժանաւորապէ՛ս, խորաթափանց եւ շրջահայեաց։ Սկսելով 1907-1908ին գրուած ու «Դրօշակ»ի կողմէ հրատարակուած «Մարտական հրահանգներ» գրքոյկով, անցնելով Դաշնակցութեան Ընդհանուր Ժողովներուն թէ Հայոց Ազգային խորհուրդի համագումարներուն իր ունեցած ծրագրային ելոյթներէն եւ հասնելով իր ժամանակակիցներու վկայութեամբ մեզի հասած ազգային¬քաղաքական ու գաղափարական կտակի պատառիկներուն, ամէնուր երեւան կու գայ Դաշնակցական Մարտիկի եւ Ազգային Հերոսի իրատեսութեան հանգանակը։ Իրատեսութիւն՝ որ թրքական վտանգին դէմ միշտ արթուն գտնուելու եւ զէն ի ձեռին պաշտպանուելու յորդորով կը յատկանշուի։ Իրատեսութիւն՝ որ ժամանակի եւրոպական մեծ տէրութեանց, յատկապէս Ռուսաստանի եւ Անգլիոյ հետ ռազմաքաղաքական դաշինքի անհրաժեշտութիւնը կը շեշտէ։ Մանաւա՛նդ իրատեսութիւն՝ որ համազգային պատասխանատուութեան եւ առաքելութեան կը ստորադասէ մնացեալ ամէն զգայնութիւն եւ առաջնահերթութիւն։
Անդրանիկ իր կեանքին վերջին տարիները Փարիզ եւ Ֆրեզնօ անցուց ու նուիրուեցաւ տարագիր հայութեան անօթեւան գաղթականներուն օգնութիւն հաւաքելու եւ հասցնելու գործին։
Թշնամի փամփուշտը բնաւ չկրցաւ հասնիլ Անդրանիկին։ Հերոսաբար վերապրեցաւ ամէն կարգի ճակատումներէն։ Գործեց իբրեւ ֆետայի հերոսի եւ հանճարեղ զօրավարի առասպել ու յաւերժացաւ իր մարմնաւորած նոր ժամանակներու հայ դիւցազնի անկորնչելի աւանդով։
Ծննդեան իր տարեդարձը նորահաս մեր սերունդներուն համար ուխտի վերանորոգման առիթի մը վերածելու առաջադրութեամբ՝ ահա՛ փունջ մը Անդրանիկի պատգամներէն.
- Մարդ կրնայ հարիւր տուն ունենալ, բայց միայն մէկ Օճախ:
- Հոգս չէ մահս, այլ գործս, որ կիսատ մնաց:
- Ամէն հայ եթէ միմիայն իրեն համար ապրելու մասին չմտածէր, մեր աղէտներուն մեծ մասը պակաս կ'ըլլար:
- Ես կեանքիս մէջ երբեք չեմ ձգտած անձնական երջանկութեան ու բարօրութեան։ Ես մշտապէս ձգտեր եմ միայն մէկ բանի եւ պայքարած եմ միայն մէկ բանի՝ իմ հարազատ ժողովուրդիս ազատութեան եւ բարօրութեան համար։ Ես չեմ փնտռեր իմ վաստակիս գնահատականը եւ կը փափաքիմ միայն այն, որ երջանիկ ըլլայ այն ժողովուրդը, որուն ես ծառայած եմ ամբողջ կեանքիս ընթացքին:
- Ամէն օր ձեր գլուխը բարձին դնելէ եւ քնանալէ առաջ, յիշեցէք, թէ այդ օրը ի՛նչ էք ըրած ձեր ազգին համար:
- Իմ կուսակցութիւնն իմ ազգն է:
- Իմ ազգը ճնշուածներու ազգն է:

Ն.

Share
κατοχυρώσεις ονομάτων.....